ETS2: Brussel twijfelt, Nederland houdt vast

Gaan brandstofleveranciers straks de kosten van CO₂-emissierechten doorberekenen in jouw dieselprijs? Die vraag klinkt steeds harder, in Brussel en in Den Haag. Het korte antwoord: de start schuift op, maar het systeem verdwijnt niet. En voor de binnenvaart heeft Nederland een eigen koers gekozen.

Een jaar later dan gepland

ETS2 is het Europese emissiehandelssysteem voor brandstoffen in vervoer en gebouwen. Het werkt via de leverancier. Die moet rechten kopen voor de CO₂ in de diesel die hij levert, en rekent die kosten door in de prijs. Jij betaalt het dus bij de bunkerboot of de pomp.

Oorspronkelijk zou ETS2 in 2027 starten. Europa heeft dat opgeschoven naar 2028. De plicht om rechten in te leveren en de veilingen beginnen daardoor een jaar later.

Nieuwe twijfel in oktober

Half oktober zorgde ETS2 opnieuw voor ruzie op de Europese top. De energieprijzen waren hoog. Italië, Griekenland, Cyprus en een groep Oost-Europese landen wilden het systeem aanpassen. Finland, Denemarken en Zweden waarschuwden juist dat sleutelen aan de regels investeerders onzeker maakt.

Het compromis: de Europese Commissie moet alle gevolgen van ETS2 opnieuw doorrekenen. Uitstel kwam er niet. De startdatum van 2028 blijft staan. Eventuele wijzigingen moeten via de gewone Europese wetgeving lopen, en dat kost tijd.

Ook in Den Haag ligt het onderwerp op tafel. JA21-Kamerlid Van den Berg diende eind oktober een motie in. Die vraagt het kabinet om in Brussel te pleiten voor uitstel tot na 2028.

Waarom dit voor jou anders ligt

Hier wordt het voor de binnenvaart bijzonder. Europa brengt de binnenvaart niet automatisch onder ETS2. Nederland doet dat wel, via een zogeheten opt-in. Daarmee is Nederland het enige land dat ETS2 toepast op brandstof voor de binnenvaart.

Waarom koos Nederland hiervoor? Het kabinet noemt twee redenen.

De eerste is het klimaat. Ook de binnenvaart moet bijdragen aan de Nederlandse klimaatdoelen. Met de opt-in valt de uitstoot van schepen onder hetzelfde systeem als die van vrachtwagens en auto’s.

De tweede reden is praktisch. ETS2 rekent niet af bij jou, maar bij de brandstofleverancier. Valt de binnenvaart er niet onder, dan moet die leverancier vooraf per levering aantonen waar de brandstof heen gaat. Voor diesel die naar een vrachtwagen gaat, moet hij dan wel emissierechten inleveren. Voor diesel die naar een schip gaat niet. De Nederlandse Emissieautoriteit (NEa), de toezichthouder, vindt zo’n uitzondering slecht uitvoerbaar, moeilijk te controleren en gevoelig voor fraude. Denk aan diesel die op papier naar een schip gaat, maar in werkelijkheid in een vrachtwagen belandt. Door alle sectoren mee te nemen, geldt voor elke liter dezelfde regel. Daardoor vallen er zo’n 35 leveranciers extra onder ETS2: bedrijven die aan de binnenvaart leveren.

Niet iedereen vindt dat argument sterk. Brancheorganisatie NOVE, die zelfstandige brandstofleveranciers vertegenwoordigt, wijst erop dat binnenvaartdiesel nu al rood gekleurd wordt vanwege de accijns. Leveranciers houden die stroom dus toch al apart. Volgens NOVE levert de opt-in voor de binnenvaart daarom weinig administratief voordeel op.

In de Eerste Kamer wezen leden erop dat Nederlandse schepen door de opt-in vaker in de buurlanden zullen bunkeren. Het kabinet zegt zich in te zetten om ETS2 op Europees niveau te verbreden. Of de buurlanden volgen, is nog onzeker.

Wat gaat het kosten?

Dat staat nog niet vast. De markt bepaalt de prijs van de emissierechten, en dus hoeveel de leverancier doorberekent in de dieselprijs. Wel zit er een rem in het systeem. Loopt de prijs te hard op, boven de €45 per ton CO₂, dan komen er extra rechten op de markt om de prijs te drukken.

Bovendien is ETS2 niet de enige factor. Nederland voert ook de Europese regels voor hernieuwbare brandstof (RED III) in voor de binnenvaart. Die verplichten leveranciers om de CO₂-uitstoot van hun brandstof te verlagen. Ook dat werkt door in de prijs aan de bunkerboot.

Wat kun jij als scheepseigenaar nu doen?

– Reken met 2028. De Europese startdatum staat, ook na de discussie in oktober. Een verder uitstel is mogelijk, maar onzeker. Bouw je plannen daar niet op.
– Houd de buurlanden in de gaten. Zolang alleen Nederland de binnenvaart onder ETS2 brengt, kan bunkeren over de grens goedkoper zijn. Reken je echter niet rijk en kijk wel naar de hele rekening, inclusief eventueel omvaren.
– Breng je verbruik in kaart. Als je weet hoeveel liter je per seizoen verstookt, dan kun je snel uitrekenen wat een verhoging van de prijs je extra je kost en wanneer investeren het terugdringen van je verbruik rendabel is.
– Kijk naar subsidie. Wil je investeren in een schonere aandrijving? Vanaf 17 november staat het loket bij RVO open. Politieke onzekerheid is geen reden om af te wachten.

— BRONNEN —

– Il Foglio, conclusies Europese Raad over ETS2 (16 oktober 2026): https://www.ilfoglio.it/en/world/2026/10/16/news/what-european-leaders-have-decided-regarding-the-emissions-trading-market–410764
– Tweede Kamer, motie-Van den Berg, 21 501-33, nr. 1254: https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=2026D51450
– Tweede Kamer, plenair verslag tweeminutendebat Energieraad: https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/plenaire_verslagen/detail/2026-2027/15
– Eerste Kamer, Kamerstuk 21 501-33, Z (opt-in ETS2 binnenvaart, uitstel naar 2028): https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-21501-33-Z.pdf
– Eerste Kamer, nader schriftelijk verslag (bunkeren in buurlanden): https://www.eerstekamer.nl/nonav/behandeling/20250915/verslag_van_een_nader_schriftelijk/document3/f=/vmqvjjohqyyq_opgemaakt.pdf
– Kamerstuk 32 813, nr. 1547 (gevolgen uitstel ETS2 naar 2028): https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32813-1547.pdf
– Kamerstuk 36 407, C (prijsbeheersing ETS2, €45-grens): https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/kst-36407-C.pdf
– Internetconsultatie emissiehandel (uitvoerbaarheid opt-in volgens NEa): https://internetconsultatie.nl/emissiehandel/document/12625
– Kamerbrief energietransitie binnenvaart (RED III, ETS2 opt-in): https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-1158618.pdf