ETS2 vanaf 2027: dit betekent het emissiehandelssysteem voor jouw schip

Een schipper die op een ouder, dieselgestookt schip vaart, betaalt straks fors meer voor zijn of haar gasolie — niet omdat de prijs van diesel stijgt, maar omdat er onderaan de rekening een nieuwe kostenpost bijkomt: emissierechten. Minister Jetten heeft de Tweede Kamer laten weten dat de Nederlandse binnenvaart per 2027 meedraait in het Europese emissiehandelssysteem ETS2. Voor chaterterschepen, hotelschepen en riviercruisers, die vaak nog grotendeels op gasolie varen, is dit de meest ingrijpendste regelgevingswijziging van de komende jaren.

Twee systemen, niet één

Er bestaat al langer een EU ETS voor de zeevaart. Dat systeem geldt voor passagiers- en vrachtschepen met een bruto tonnage boven de 5.000 ton, sinds 1 januari 2024. Wie op basis daarvan denkt dat er ook voor de binnenvaart een ondergrens bestaat, vergist zich: binnenvaartschepen vallen nooit onder dit zeevaart-ETS, ongeacht hun tonnage. Voor hen is een apart systeem in de maak: ETS2.

ETS2 werkt fundamenteel anders. De verplichting ligt niet bij de scheepseigenaar, maar bij de brandstofleverancier. De Nederlandse Emissieautoriteit hanteert daarbij een simpel onderscheid: staat er een ENI-nummer op de bunkerverklaring, dan gaat het om een binnenvaartschip en valt de brandstoflevering onder ETS2. Staat er een IMO-nummer op, dan is het zeevaart en blijft de levering er in de regel buiten.

Het gevolg: er is geen tonnagegrens. Een hotelschip van 500 ton wordt op dezelfde manier belast als een binnenvaart-bulkcarrier van 3.000 ton. Waar de zeevaart een duidelijke “te klein om mee te tellen”-drempel kent, geldt die voor de binnenvaart dus niet.

Wat gaat het kosten?

De brandstofleverancier koopt emissierechten in en berekent die door in de literprijs van de gasolie. Het kabinet houdt de maximumprijs van een recht de eerste drie jaar op €45. Bij een gasolieprijs van €750 tot €800 per kuub betekent dit een verwachte meerkost van circa €130 per kuub — een prijsstijging van ruim 17%. Vaar je (deels) op HVO of andere biobrandstof, dan val je voor dat deel buiten de ETS2-heffing — die geldt alleen voor fossiele gasolie.

Belangrijk: de rapportage- en monitoringsverplichtingen voor brandstofleveranciers lopen al eerder dan de daadwerkelijke beprijzing. Vanaf 2025 wordt er gemonitord en gerapporteerd; de eerste veilingen van emissierechten starten in 2027, en de daadwerkelijke inlevering van rechten voor de uitstoot van 2027 vindt in 2028 plaats. Je merkt de kostenstijging dus geleidelijk, niet van de ene op de andere dag.

Nederland kiest er vooralsnog voor om als een van de weinige landen de binnenvaart volledig onder ETS2 te brengen. Zolang omringende landen dat niet doen, ontstaat het risico van “bunkertoerisme” — schippers die hun tanks net over de grens vullen. Het kabinet zet zich in om andere landen mee te krijgen, maar zolang dat niet lukt, is een prijsverschil met Duitsland en België reëel.

Wat kun je nu al doen?

Wacht niet tot 2027 om na te denken over je brandstofstrategie. Een paar concrete acties:

– Vraag je bunkerleverancier hoe zij de ETS2-kosten gaan doorberekenen, en of er verschil zit tussen leveranciers in tarief of transparantie.

– Kijk kritisch naar je HVO- of biobrandstofaandeel: elke liter minder fossiele gasolie is direct minder ETS2-kosten, los van de volatiliteit die de HVO-markt de afgelopen tijd heeft laten zien.

– Overweeg walstroomgebruik tijdens ligtijd te intensiveren, zodat je motoren minder draaien en je gasolieverbruik daalt.

– Neem de verwachte meerkost nu al mee in je meerjarenbegroting en in eventuele contractonderhandelingen met verladers of passagiersorganisaties, zodat de kostenstijging niet als verrassing komt.

Conclusie

ETS2 is geen ver-van-je-bed-show voor grote vrachtvaarders — het raakt elk binnenvaartschip, klein of groot, zodra het op gasolie vaart. Waar de zeevaart nog een tonnagegrens kent, geldt voor de binnenvaart simpelweg: als je een ENI-nummer hebt, betaal je mee. De komende twee jaar zijn het moment om je brandstofstrategie daarop voor te bereiden.

BRONNEN

• Kamerstuk 31409, nr. 465 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen
• Schuttevaer.nl — Kabinet zet wens om binnenvaart onder EU-ETS2 te brengen door: brandstof wordt duurder | Schuttevaer.nl
• Nederlandse Emissieautoriteit — “Scheepvaart binnen EU ETS-2” (emissieautoriteit.nl)
• Nederlandse Emissieautoriteit — “Overzicht regelgeving scheepvaart“
• Van Doorne — “Inland navigation also under ETS2“