artikelen gerelateerd aan klimaatverandering

Lage waterstand met zichtbare rivierbodem

Acht centimeter. Meer bevaarbare diepte was er half augustus niet bij Kaub, het beruchte knelpunt in de Rijn tussen Koblenz en Mainz. Een historisch dieptepunt sinds het begin van de metingen. (Red: de bevaarbare diepte is de actuele waterstand ten opzichte van het peilnulpunt bij het meetstation bij Kaub. Er is daaronder nog ruim een meter water). Dagen later bracht regen enige verlichting, maar het patroon is inmiddels bekend: 2018, 2022, en nu 2026. Laagwater op de Rijn is geen incident meer. Het wordt een terugkerend thema waar je als operator van een hotelschip of riviercruise structureel rekening mee moet houden.

Waarom dit geen toeval is

Onderzoek van TNO uit 2023 concludeert dat de totale waterafvoer van de Rijn de komende dertig jaar ongeveer binnen de huidige bandbreedte blijft. Het probleem zit in de verdeling: doordat smeltwater uit de Alpen op termijn afneemt, wordt regenval steeds bepalender voor de hoeveelheid water die door de rivier stroomt. En regenval is nu eenmaal grilliger dan smeltwater. Het gevolg: laagwaterperiodes die vaker voorkomen en langer duren, afgewisseld met pieken bij extreme neerslag.

Onderzoek waarover NOS bericht, gebaseerd op cijfers rond de rivierafvoer bij Lobith, laat zien dat de zevendaagse minimumafvoer in de zomer richting het jaar 2100 door klimaatverandering met 10 tot 30 procent kan afnemen. En dat is nog zonder rekening te houden met maatregelen die buurlanden zelf gaan nemen om water vast te houden — wat de beschikbaarheid voor o.a. Nederland verder onder druk kan zetten.

Er speelt een tweede factor mee die vaak onderbelicht blijft: bodemerosie. Doordat de rivierbodem in de Waal en de Bovenrijn al tientallen jaren daalt, leidt dezelfde hoeveelheid water tegenwoordig tot een lagere waterstand dan vroeger. Sluizen, kribben en andere vaste objecten dalen niet mee, waardoor de bevaarbare diepte op kritieke punten afneemt zonder dat er per se minder water door de rivier stroomt. Klimaatverandering en riviermorfologie versterken elkaar dus.

Wat dit concreet betekent voor jouw vaarschema

Voor de vrachtvaart is de impact vooral economisch: minder lading per reis, hogere vrachtkosten, langere reistijden. Voor hotelschepen en riviercruises beïnvloedt het ook direct de gastervaring. Bij extreem laagwater kunnen bepaalde trajecten niet meer gevaren worden, waardoor gasten per bus overgezet moeten worden tussen schepen of bestemmingen. Dat gebeurde ook tijdens eerdere laagwaterperiodes op de Rijn en Donau, en de verwachting is dat dit vaker nodig zal zijn.

Wat hierbij helpt: de voorspelbaarheid is de afgelopen jaren flink verbeterd. Het Duitse platform ELWIS toont inmiddels prognoses van de waterstanden op de Rijn tot zes weken vooruit, met een verfijnde 14-daagse verwachting. Voor de operationele planning van riviercruises is dit relevant: hoe eerder je weet dat een traject onder druk komt, hoe eerder je alternatieve programma’s, bustransfers of aangepaste aanlegplekken kunt regelen.

Verzilting en schutbeperkingen: extra kopzorg voor de zeilende hotelschepen

Naast minder diepte speelt er nog een probleem dat vooral zeilende hotelschepen raakt: verzilting. Bij aanhoudende droogte trekt zout zeewater via de Nieuwe Waterweg en de Nieuwe Maas steeds verder het land in, omdat er te weinig rivierwater is om het tegen te houden. Waterbeheerders reageren daarop met schutbeperkingen: sluizen gaan minder vaak open, schepen worden geclusterd geschut, of een sluis gaat tijdelijk helemaal op slot. Deze zomer gebeurde dat onder meer bij de Voornse Sluis, de Parksluizen in Rotterdam en bij Terneuzen en IJmuiden.

Dit probleem beperkt zich niet tot de Rijnmond. Ook bij Kornwerderzand — waar de Lorentzsluizen de Waddenzee met het IJsselmeer verbinden — is verzilting een terugkerend en goed gedocumenteerd fenomeen. Bij aanhoudende droogte neemt de zoetwatertoevoer naar het IJsselmeer af, waardoor zout water via juist deze sluis naar binnen kan dringen. Rijkswaterstaat paste het schutbeleid bij Kornwerderzand en Den Oever hierom al aan in 2018 en in 2022-2023, en Deltares onderzocht in opdracht van Rijkswaterstaat aanvullende maatregelen zoals bellenschermen. Ook nu, in augustus 2026, meldt het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier dat de zoetwatervoorraad in het IJsselmeer- en Markermeergebied opnieuw snel afneemt en dat er daarom schutbeperkingen gelden bij meerdere sluizen in dat gebied.

Voor schepen die via Kornwerderzand tussen Waddenzee en IJsselmeer varen, betekent dit concreet: geclusterd schutten, soms een beperking specifiek voor de recreatievaart terwijl beroepsvaart wel doorgang krijgt, en mogelijk dus langere wachttijden of een vaarschema dat niet uitkomt. Met drie vergelijkbare situaties in minder dan tien jaar tijd (2018, 2022, 2026) is dit geen incident meer, maar een terugkerend risico dat net zo goed in je route- en seizoensplanning thuishoort als laagwater op de Rijn zelf.

Wat de sector zelf doet

Koninklijke Binnenvaart Nederland (KBN) werkt aan een laagwatervisie en is betrokken bij de door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat opgerichte Binnenvaarttafel, die de voortgang van de Actieagenda Toekomst Binnenvaart moet monitoren. Ook de Centrale Commissie voor de Rijnvaart (CCR) houdt de ontwikkeling al jaren bij via haar discussienota “Act now!”, waarin scenario’s voor klimaatverandering en laagwater worden uitgewerkt. De rode draad in beide trajecten: een robuuster vaarwegennetwerk alleen is niet genoeg, ook de sector zelf moet flexibeler worden in de logistieke planning.

Wat kun jij als scheepseigenaar nu doen?

Ga er niet van uit dat 2026 een uitzonderingsjaar was. Bouw laagwater- én verziltingsscenario’s structureel in je vaarplanning en je boekingsvoorwaarden in, in plaats van ze als noodgreep te behandelen. Raadpleeg de 6-wekenprognose van ELWIS actief bij het plannen van routes in het laagwaterseizoen (doorgaans zomer en vroege herfst), en houd bij vaargebied Waddenzee/IJsselmeer ook de berichtgeving van Rijkswaterstaat en het HHNK over schutbeperkingen bij Kornwerderzand en Den Oever in de gaten. Communiceer richting gasten vooraf duidelijk wat de mogelijkheden zijn bij extreem laag water, hoog water of schutbeperkingen — dat voorkomt ontevredenheid achteraf en positioneert je als operator die vooruitdenkt in plaats van reageert.

— BRONNEN —

Login

Dit platform is een samenwerking van BBZ en Boat Bike Tours

Aanmelden

Dit platform is een samenwerking van BBZ en Boat Bike Tours

Greenway