West-Europa beleefde de warmste juni ooit gemeten, en medio juli is alweer de derde hittegolf van het seizoen een feit. Wat vroeger een uitzonderlijke zomer was, is volgens het KNMI inmiddels tot wel honderd keer waarschijnlijker geworden door klimaatverandering. Voor de passagiersvaart betekent dat een simpele rekensom: meer hete dagen is meer koelvraag, en meer koelvraag is meer draaiuren, meer brandstof of meer walstroom. En laat stroom nu net op die momenten het duurst zijn: tijdens de junihittegolf piekte de Belgische groothandelsprijs boven de één euro per kilowattuur — precies tijdens de aircopiek rond zonsondergang.

Hoe groot die kostenpost is, blijkt uit de zeevaart: na de aandrijving zijn de klimaatsystemen de grootste energieverbruiker aan boord van passagiersschepen. Op een hotelschip, waar gasten een koele hut simpelweg verwachten, kun je die post niet schrappen. Wel kun je hem verkleinen — en dat begint niet bij de airco zelf.

Houd de warmte buiten, dan hoef je minder te koelen

De goedkoopste kilowattuur koeling is de kilowattuur die je nooit nodig hebt. Chris Staalsmid, eigenaar van hotelschip Magnifique II (37 passagiers, 17 hutten), ontdekte dat met een van de oudste trucs uit het boekje: het dek wit schilderen. De witte verf reflecteert de zonnestraling, waardoor de hitteopbouw benedendeks aanzienlijk afneemt. Een blik verf is geen refit — maar het verschil is volgens Staalsmid enorm.

Wie nieuw bouwt of grondig verbouwt, kan een stap verder gaan. Walter van Berkum liet zijn nieuwe Magnifique X (32 gasten in 16 hutten) uitvoeren met dubbele isolatie. Dat scheelt fors in de koelkosten — en in de winter net zo goed in de verwarmingskosten. Daarnaast is de salon van het schip voorzien van warmtewerend glas. Op de overige schepen van van Berkum zijn de ramen van de restaurants en suites voorzien van warmtewerende folie.

En soms koelt een investering die je voor iets heel anders deed. Zo liggen er zonnepanelen op het dak van de Magnifique X. Behalve stroom leveren die panelen ook schaduw én een luchtlaag tussen paneel en dek. Het resultaat: een merkbaar koeler schip, terwijl de opgewekte stroom de airco ook nog eens voedt. Dubbele winst dus. Heb jij op dit moment nog geen budget voor zonnepanelen? Tip: houten vlonders aan dek hebben hetzelfde effect.

Voor hele warme dagen heeft van Berkum nog een praktische tip: het dektapijt dat op sommige van zijn schepen ligt, wordt overdag nat gehouden met behulp van de dekwaspomp. Ook dat scheelt een hoop warmte benedendeks.

Slimmer koelen: de techniek beweegt mee

Ook aan de installatiekant gebeurt er veel. Het Amsterdamse softwarebedrijf Arkitech helpt cruisemaatschappijen met speciale software besparen op hun klimaatsystemen — bij twaalf zeeschepen loopt de besparing in de miljoenen. Het principe is ook op riviercruise- en hotelschepen toepasbaar: niet harder koelen, maar preciezer, op basis van bezetting, buitentemperatuur en zonlast.

Interessant om te volgen is daarnaast de ICECUBE van Dutch Climate Systems: een ‘nature based’ klimaatunit die zo’n 80% minder energie verbruikt dan conventionele airco’s en volledig vrij is van schadelijke koudemiddelen. Het systeem is ontwikkeld voor gebouwen zoals scholen en kantoren, maar de onderliggende dauwpuntkoeling is precies het soort techniek dat bij een volgende refit het gesprek met je installateur waard is.

Begin bij het laaghangende fruit

Niet elke maatregel vraagt een investering. Zonwering aan de zonzijde, ’s nachts ventileren met koele buitenlucht, de setpoints een graad hoger en hutdeuren dicht houden bij draaiende airco: het klinkt banaal, maar samen scheelt het echte kilowatturen. Wie al een accupakket aan boord heeft, kan de aircopiek bovendien deels uit de batterij halen — en dure piekstroom of extra generatoruren vermijden. Zo grijpen de puzzelstukken van verduurzaming in elkaar: elke geweerde zonnestraal en elke bespaarde kilowattuur maakt de rest van je energiehuishouding eenvoudiger én goedkoper.

— BRONNEN —

Fieke vertelt over haar ervaringen met het installeren van een Durocan warmtepomp op haar Noordzeebotter. “Het was een spannende proef, maar ik ben best tevreden over het energieverbruik, hoe stil hij is en de hoeveelheid warmte die de warmtepomp produceert”, aldus Fieke. Het gebruik van een hoge temperatuur warmtepomp is een goed duurzaam alternatief voor het verwarmen van ruimtes die niet zo goed geïsoleerd zijn. De warmtepomp neemt weinig ruimte in en is goed te combineren met een gasolie cv.

Wat doet een warmtepomp precies?
Een warmtepomp is volgens Fieke eigenlijk een omgekeerde koelkast, hiermee kan je je woning verwarmen net als een cv. Een warmtepomp is een duurzamer alternatief omdat er geen brandstoffen worden verbrand voor het verwarmen van het schip. De warmtepomp haalt haar energie uit stroom, deze wordt steeds duurzamer opgewekt. De warmtepomp van Durocan is in het bijzonder milieuvriendelijk omdat zij als koudemiddel CO2 gebruikt. De meest gebruikte Koudemiddelen hebben een gwp (mate waarin het bijdraagt aan de opwarming van de aarde) van 300 tot 400. CO2 is de maatgever voor dit global warming potential, en heeft dus een gwp van slechts 1. De warmtepomp functioneert bij Fieke aan boord goed tot -5/-6 graden. Bij lagere temperaturen kan worden overgesprongen naar de gasolie cv.

De voor- en nadelen van een warmtepomp
De pomp neemt alleen buiten ruimte in beslag (unit ter grootte van een airco) en is daarom geschikt voor op kleinere schepen, zoals die van Fieke. De pompen zijn ook in serie te zetten, voor grotere schepen. De pomp is aan te sluiten op een cv-systeem en er is geen externe pomp nodig. Een aandachtspuntje is dat het gebruiken van de warmtepomp stroom kost. Deze pomp verbruikt max 10 Ampère. De standaardtemperatuur bij Fieke is ongeveer 19 graden, bij een temperatuur van 23 graden loopt de stroomrekening flink op. Daarnaast duurt het langer om een ruimte op te warmen met deze warmtepomp, omdat het vermogen kleiner is dan de meeste gasoliecv’s. Met de warmtepomp duurt het opwarmen van de woning, bijvoorbeeld ’s ochtends, echt langer dan met de gasolie cv.

Subsidie en kosten
Helaas is per januari 2024 de ISDE subsidie voor alle hoog temperatuur warmtepompen vervallen, omdat zij per definitie geen energielabel A krijgen. Dit terwijl in de komende jaren de meeste koudemiddelen uitgefaseerd worden vanwege het hoge gwp, en men juist naar koudemiddelen als CO2 toe wil. Durocan en leveranciers zijn in overleg met de overheid om dit terug te draaien.

Voor de scheepvaart zijn laagtemperatuur warmtepompen namelijk geen optie omdat de isolatiegraad vrijwel nooit hoog genoeg is, behalve na zeer grondige verbouwing. De kosten voor de meest eenvoudige installatie van deze warmtepomp zonder subsidie komen op ongeveer €7.500,-. (Als de huidige installatie dus niet veranderd hoeft te worden, bijv. met extra radiatoren.)

Zelf een warmtepomp installeren?
Fieke helpt je graag! De monteur van Durocan is niet gespecialiseerd in boten. Fieke heeft zich verdiept in het adviseren voor boten en is nu de schakel tussen Durocan en schippers. Mocht je interesse hebben in het installeren van een warmtepomp. Neem dan contact op met Fieke via debaatscheepsreparatie.nl

De BBZ heeft een ‘menukaart’ voor de duurzame chartervloot laten ontwikkelen. Analoog aan de menukaart voor duurzame woonboten.
Daarbij is rekening gehouden met het feit dat er niet slechts één oplossing is voor verduurzaming voor de gehele vloot. Elk schip is uniek, elke schipper ook, de financiële positie van ondernemers verschilt, net als het vaargedrag en de wensen van de klantenkring. Dit betekent dat elke ondernemer een eigen plan moet maken.
In een restaurant stel je zelf je menu samen door te kiezen uit een aantal gerechten. Deze duurzame menukaart werkt hetzelfde: je kiest uit een pakket aan duurzame en energiebesparende maatregelen verspreid over een aantal gangen.
De gangen bestaan uit:

  • aperitieven, energiebesparingsmaatregelen die makkelijk te nemen zijn en relatief weinig kosten,
  • voorgerechten, passieve maatregelen waardoor de vraag naar warmte en koeling vermindert,
  • warme gerechten, installatietechnische maatregelen waarmee de vraag naar warm tapwater, verwarming en koeling op duurzame wijze ingevuld worden
  • lopend buffet, maatregelen om de voortstuwing te verduurzamen,
  • dessert, maatregelen om zelf duurzame energie op te wekken,
  • bijgerechten, optionele maatregelen die nodig kunnen zijn om de hoofdmaatregel volledig tot zijn recht te laten komen.

In het menu wordt ook uitgelegd welke stappen er genomen moeten worden:

  • Bepaal eerst welke ambitie (einddoel) je nastreeft en wanneer je die ambitie volledig wilt hebben gerealiseerd.
  • Breng de energiestromen in kaart, zoveel mogelijk uitgesplitst naar bron en gebruiker.
  • Begin met het nemen van eenvoudige besparingsmaatregelen (de aperitieven)
  • Herijk de ambitie met de inzichten vanuit de metingen en ervaring met het aperitief. (Optioneel)
  • Bepaal welke combinatie van maatregelen uit de verschillende gangen, gezamenlijk tot een pakket leiden die de ambitie waar maakt.
  • Plan de verschillende maatregelen door de tijd heen. Wanneer gaat het schip naar de werf bijvoorbeeld. Welke maatregelen zijn dan handig om te nemen?

Uiteraard hoef je het pakket maatregelen niet in een keer te nemen. Je kan met maatregel voor maatregel aan de slag gaan en stapsgewijs naar de ambitie toewerken, zelfs over een langere periode van bijvoorbeeld 30 jaar.

Het menu vind je hier 

Een bekende vorm van warmte terugwinning is het plaatsen van een warmtewisselaar tussen de generator en boiler. Veel charterschepen gebruiken het warme koelwater al jaren op deze manier. Vandaag de dag zijn er ook z.g. warmteterugwininstallaties op de markt. Rederij Doeksen installeerde op haar nieuwe schepen de zg. ORCAN ePack.

Lees hier verder op de website van Rederij Doeksen.

Vaarroutes aanpassen

De route die een motorpassagiersschip vaart, is een van de grootste beïnvloedbare factoren in de totale CO₂-voetafdruk van een reis. Motoren en generatoren zijn de grootste verbruikers aan boord, en hoe langer en verder er gevaren wordt, hoe groter de uitstoot. Toch wordt de vaarroute zelden als eerste aangesproken als het gaat om verduurzaming. Dat terwijl er vaak meer speelruimte zit dan je op het eerste gezicht zou denken.

Kan het korter — zonder dat de gast er iets van merkt?

Een goede vraag om jezelf te stellen bij elke bestaande route is: varen we dit stuk omdat het echt nodig is, of omdat het altijd zo gegaan is? Soms zijn er trajecten die weinig toevoegen aan de beleving van de gast, maar wel flink wat brandstof kosten. Door die kritisch te bekijken, kun je soms een aanzienlijke besparing realiseren zonder dat de reis er inhoudelijk op achteruitgaat.

Boat Bike Tours deed dit voor de drielandenreis op de Moezel. In plaats van door te varen naar Metz, stopten de schepen voortaan in Schengen. Gasten reisden per bus naar Metz en verbleven een extra nacht in een hotel — zo bleef Metz deel uitmaken van de reis, maar scheelde het een flinke vaarafstand en dus brandstof.

Combineer varen met andere vervoersvormen

Zoals bovenstaand voorbeeld laat zien, hoeft een kortere vaarroute niet te betekenen dat een bestemming vervalt. Bus, trein of fiets kunnen een deel van de route overnemen. Dat brengt soms zelfs extra beleving met zich mee en past goed bij de aard van een actieve vakantiebeleving op het water.

Denk ook aan de ligplaatsen

Niet alleen de route zelf, maar ook de keuze van ligplaatsen heeft invloed op de duurzaamheid. Havens met walstroomaansluiting maken het mogelijk om de generator ’s nachts uit te zetten. Als je bij het plannen van een route ook rekening houdt met de beschikbaarheid van walstroom onderweg, kun je het brandstofverbruik verder terugdringen.

Vermijd drukte en onnodige wachttijden

Sluizen, drukke vaarwegen en piekperiodes kosten tijd én brandstof. Wie routes plant met oog voor sluis-schema’s, rustigere vaarwegen of gunstiger tijdstippen, kan onnodige stationair draaien en omvaren voorkomen. Dat vraagt om goede kennis van het vaargebied en soms wat creatief plannen, maar het loont.

Nieuwe routes duurzaam ontwerpen

Bij het ontwikkelen van nieuwe programma’s is het slim om de CO₂-voetafdruk van meet af aan mee te nemen als ontwerpcriterium — niet als sluitpost achteraf. Welke bestemmingen zijn bereikbaar met een korte vaarafstand? Zijn er interessante routes die minder bekende maar juist mooie gebieden aandoen, en tegelijk minder varen vereisen? Dat soort vragen helpen om duurzaamheid in te bakken in het product zelf.

Heb jij ervaringen met het aanpassen of herontwerpen van vaarroutes vanuit duurzaamheidsoogpunt? Deel ze hieronder, zodat we in de sector van elkaar kunnen leren.

 

VoortVarend Besparen


Efficiënt en bewust vaargedrag
Het programma VoortVarend Besparen wat via het SAB kan worden gevolgd, stimuleert binnenvaartschippers en rederijen tot efficiënt vaargedrag. Bewust vaargedrag is goed voor het milieu en levert kostenbesparingen op. Speciaal voor de binnenvaartondernemer heeft het EICB de e-learning cursus VoortVarend Besparen ontwikkeld. Met deze online nascholingsmodule kunnen schippers hun kennis over zuinig varen op peil houden en maakt het EICB kennis over zuinig varen op laagdrempelige wijze beschikbaar.

Over EICB
Het Expertise- en InnovatieCentrum Binnenvaart (EICB) vormt het middelpunt van innovatie in de sector. Vanuit deze positie zetten zij zich dagelijks in om transport per binnenvaart slimmer en duurzamer te maken.

Deel je ervaring
Laat andere leden van de platform weten als je ervaring hebt met deze cursus. Deel bijvoorbeeld wat het je heeft opgeleverd. Kostte het veel tijd of was het vrij makkelijk?

Heb je zelf interesse om deze cursus te volgen, volg dan de link onderaan dit artikel. De eenmalige deelnamekosten bedragen 170 euro (exclusief BTW). Daarvoor ontvangt de deelnemer een inlogcode per e-mail voor de cursus. Na afloop ontvangt de cursist een persoonsgebonden certificaat, dat punten oplevert voor de Green Award.

Meer informatie en aanmelding via deze link.

Login

Dit platform is een samenwerking van BBZ en Boat Bike Tours

Aanmelden

Dit platform is een samenwerking van BBZ en Boat Bike Tours

Greenway